وزن داشت . ذراع يا ارش كه مقياس طول بود ( در حدود 50 سانتيمتر ) مساوى با 24 انگشت بود و انگشت معادل بود با عرض 6 دانهء جو كه پهلوى هم قرار داده باشند و يك دانه جو عرضش مساوى با 6 دانه موى دم قاطر بود كه در مقابل هم قرار داده باشند . ترازوهاى معمولى داراى دو كفهء مسى بود . از ترازوهاى كوچك و ظريف براى توزين طلا و جواهرات استفاده مىكردند ، و از ترازوهاى متوسط ، خرده‌فروشها و از ترازوهاى بزرگ ، فروشندگان غلات و هيزم و غيره استفاده مىكردند . شاهين ترازوها از فولاد و وزنه‌ها از چدن يا آهن بود . در روى هريك از وزنه‌ها عده‌اى واحدها و كسور حك شده بود و مهر پليس روى آن ديده مىشد و روى كيلها و ظرفهايى كه براى اندازه‌گيرى مايعات به كار مىرفت نيز مهر و علامت پليس مشاهده مىشد . كسانى كه چند قپان داشتند نيز قبلا از پليس اجازهء قپاندارى مىگرفتند . ظاهرا در قرن دهم ميلادى ، بازرگانها و كاسبان تا حدى رعايت عدل و انصاف را مىكردند . حسن عمل و پاكدامنى تجار سيستان و خراسان ضرب المثل بود . ولى از قرن يازدهم ، وجدان حرفه‌اى رو به ضعف و سستى نهاد ، و در قرن دوازدهم و سيزدهم ، عدهء كثيرى از بازرگانان از فريب دادن مشتريان بيمى به خود راه نمىدادند و در كميت و كيفيت كالاها تقلب مىكردند . اين رويهء نامطلوب در مصر و بين النهرين بيش از ساير كشورها به چشم مىخورد ؛ مثلا زرگرها هنگام كشيدن جنس به آرامى روى كفهء ترازو فوت مىكردند و يا براى تقلب در وزن ، يك قطعهء كوچك « موم » به كف ترازو مىچسبانيدند و يا وزنهء تقلبى و غيرقانونى به كار مىبردند . روغنفروشها كيلهاى تقلبى داشتند . صاحبان مهمانخانه‌ها و كسانى كه گوشتهاى سرخ كرده مىفروختند ، در نوع و جنس گوشت تقلب مىكردند . شيرفروشها بيمحابا و بيشرمانه ، آب داخل شير مىكردند . به‌همين جهات بود كه در قرن سيزدهم ، سازمان مخصوصى براى جلوگيرى از تقلبات كسبه در شهرها به وجود آمد و مأمورين انتظامى از نزديك مراقب اعمال كسبه و بازاريها شدند . » « 1 » قيمتها و مظنه‌ها در صفحات زير ، مىتوان به مظنه و قيمت بسيارى از مواد غذايى و اشياى ديگر در پايتختها و مراكز مهم كشورهاى اسلامى در قرن سيزدهم و چهاردهم ميلادى ( هفتم و هشتم هجرى ) وقوف يافت . در زمينهء قيمتها ، اهل تحقيق به يك رشته مطالعات دامنه‌دار و دقيق دست زده‌اند و با صبروشكيبايى بسيار ، حاصل بررسيهاى خود را منتشر كرده‌اند ، از جمله هانرى سوور « 2 » مدت ده سال از عمر خود را در راه اين تحقيق جالب و سودمند صرف كرده است . اين قيمتها موجب شگفتى و تعجب مورخان نخواهد شد ، زيرا در دورهء قرون وسطى در حالى كه جهل و عقب‌ماندگى بر اروپا سايه افكنده بود ، ممالك اسلامى شرق ، مركز ثروت و فعاليتهاى اقتصادى و معاملات بين المللى بود . غرض ما از ترجمه و تعبير ارزش طلا در ممالك اسلامى با ارزش طلاى فرانسه ، اين است كه خوانندگان بطور اعشارى و تقريبى ، به قيمت كالاهاى گوناگون در ممالك عربى در

--> ( 1 ) . همان . ص 310 - 309 ؛ براى كسب اطلاعات بيشتر از وضع كسبه و بازاريان و حدود مداخله و نظارت دولت در كار آنان ، رجوع كنيد به كتاب آيين شهردارى ، پيشين . ص 4 و 46 به بعد ، و 63 به بعد ، و 76 تا 168 . ( 2 ) . H . Sauvaire